Episode Transcript
[00:00:00] Speaker A: Słuchasz Radiaxon.
Słuchaj nas.
Prawo bliżej Ciebie.
[00:00:21] Speaker B: Dzień dobry, drodzy słuchacze.
Witam was w kolejnym spotkaniu w cyklu Prawo bliżej Ciebie. Ostatnio słuchacze prosili mnie, żeby omówić temat tzw.
zapisu windykacyjnego w testamencie, bo zaczyna to być po prostu modne, nawet bym powiedział.
No ale jeśli mam wam omówić ten zapis testamentowy, który się nazywa zapis windykacyjny, no to kilka słów o spadkobraniu, gdyż spadkobranie dzielimy na ustawowe, a więc takie, które wynika z przepisów kodeksu cywilnego oraz Spadkobranie na podstawie osobistego rozrządzenia na wypadek śmierci, a więc na mocy testamentu.
Trzeba powiedzieć historycznie, że w czasach PRL-u, a więc do roku 1989, choć testamenty były przewidziane w kodeksie cywilnym, to ta instytucja praktycznie była martwa.
Wszyscy się zadowalali dziedziczeniem ustawowym.
Natomiast po przemianach ustrojowych, a zwłaszcza teraz, kiedy polskie społeczeństwo naprawdę się zmieniło w tym sensie, że się bardzo wzbogaciło, ludzie zaczęli korzystać z testamentów.
No i trzeba powiedzieć, że mamy różne formy testowania.
Najbardziej prostą formą testamentu jest sporządzenie go własnoręcznie, a więc pismem ręcznym na kartce papieru, gdzie musi być zawarta data, Najlepiej, żeby był tytuł testament, choć jeśli nie będzie tytułu, to odbiera to jego ważności.
Następnie treść, czyli nasza wola majątkowa na wypadek śmierci.
No i podpis.
Musi być podpis. Własnoręczny.
Od razu powiem, że testament własnoręczny nie może być sporządzany np. na komputerze, albo na maszynie do pisania, albo że ktoś napisze pismem ręcznym, a my się tylko podpiszemy, bo wtedy jest nieważny.
Następną formą testowania, coraz bardziej popularną, to jest testament notarialny. A więc udajemy się do kancelarii notarialnej i w obecnoście notariusza oświadczamy swoją ostatnią wolę, notariusz ją spisuje i w ten sposób mamy testament notarialny, który ma tą przewagę nad własnoręcznym, że jeśli te własnoręczne często bywają podważane, a że pismo nie takie, a że ktoś działał pod wpływem groźby czy błędu, no to tych wad testament notarialny nie ma, bo notariusz jest gwarantem legalności sporządzania takiego testamentu.
Są też testamenty szczególne, np. testament ustny, który może być sporządzony absolutnie wyjątkowo.
A więc, jeśli stan zdrowia testatora nie pozwala na sporządzenie go własnoręcznie oraz na udanie się do notariusza, albo nie ma możliwości sprowadzenia notariusza do miejsca zamieszkania testatora, to można swoją wolę oświadczyć ustnie w jednoczesnej obecności trzech świadków.
Z tym, że, od razu trzeba powiedzieć, świadkowie nie mogą pochodzić z kręgu spadkobierców, a więc nie mogą być to te osoby, które coś dostaną w wyniku dziedziczenia.
Taka wola musi być oświadczona przy obecności wszystkich świadków w tym samym czasie i w tym samym miejscu.
A zatem nie może być tak, że np.
oświadczymy swoją wolę wobec jednego świadka, a za pół godziny wobec drugiego i za kolejną godzinę wobec trzeciego. To wtedy taki testament będzie nieważny.
Jeśli taką wolę oświadczymy, to jeden ze świadków może sporządzić taki testament własnym pismem, gdzie, jeśli jest to możliwe, podpisze testator, a jeśli nie, podpiszą się świadkowie.
Chociaż takiego wymogu nie ma.
Jeśli żaden ze świadków takiego testamentu nie spisze, to po śmierci testatora trzeba złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sądu, powołać się na jednoczesną obecność świadków, sąd wtedy tych ludzi wezwie do siebie i ich przesłucha na okoliczność, w jaki sposób, gdzie i kiedy i o jakiej treści została wyjawiona wola spadkodawcy.
Od razu przestrzegam, że sąd bardzo dokładnie wypytuje świadków, bo były takie wypadki, że ktoś umierał, nie zostawił testamentu, ludzie chcieli sobie wykombinować jakieś spadkobranie i namawiali swoich znajomych, żeby zeznali przed sądem, że byli świadkami testamentu, którego w rzeczywistości nie było.
I sąd, wiedząc o tym, bardzo szczegółowo przesłuchuje świadków, żeby nie było najmniejszej wątpliwości co do faktu sporządzenia testamentu.
[00:06:49] Speaker A: Prawo bliżej Ciebie!
[00:06:55] Speaker B: I teraz, w takim testamencie, obojętnie czy to własnoręcznym, czy notarialnym, czy nawet tym ustnym, testator może dokonać pewnego podziału majątku.
Państwo się naoglądali filmów, zwłaszcza amerykańskich, gdzie bywają bardzo rozbudowane testamenty.
a że jednej córce to mieszkanie, a drugiej córce to samochód, a synowi działkę, a czwartemu synowi las.
Polskie prawo nie zakazuje takiej treści testamentu, ale niestety jest przepis, który potem, w wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, nakazuje sądowi, bo już nie notariuszowi, do porównania wartości tych poszczególnych składników majątkowych i orzeczenia o spadkobraniu i tak w formie ułamkowej.
Jeśli więc napiszemy, że poszczególne składniki majątkowe porozdzielamy dzieciom i małżonkowi, to i tak sąd będzie badał wartości tych przedmiotów, do czego notariusz nie jest upoważniony, i poda nam spadkobranie ułamkowe, a potem musi być przeprowadzona druga sprawa, oddział majątku, w którym uwzględniamy wolę testatora i przypisujemy te poszczególne składniki majątkowe do danej osoby spadkobiercy. I teraz przechodzimy do zapisów windykacyjnego.
Jeśli spadkodawca Jeden z istotnych elementów swojego majątku, załóżmy, że spadkodawca ma dwa mieszkania, jedną działkę i wartościowy samochód.
I jeśli teraz, na przykład, jedno z tych mieszkań zapisze jednemu dziecku, a co pozostałych powie, że mają dziedziczyć porówno, to taki zapis nazywamy zapisem windykacyjnym.
To powoduje, że w późniejszym postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku postanowienie brzmi w ten sposób, że na podstawie testamentu sąd stwierdza, że wniku zapisu windykacyjnego Ten lokal przyznaje temu spadkobiercy, który został tam wymieniony, zaś pozostałe składniki majątkowe są dziedziczone według właściwych ułamków.
Zatem, jeśli później dochodzi do sprawy o podział majątku spadkowego, to z tego podziału jest wyłączony ten lokal, który był objęty zapisem windykacyjnym, bo to jest po prostu nie do ruszenia.
Natomiast pozostałe składniki majątkowe mogą być już podzielone według tych ułamków, jakie sąd ustalił w wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.
Zatem, jeżeli mamy ochotę, jedną konkretną rzecz, przypisać któremuś ze swoich spadkobierców, to możemy to zrobić właśnie w formie zapisu windykacyjnego.
To nie jest takie proste i od razu państwu powiem, że gdybyście mieli taki właśnie pomysł, radzę udać się do notariusza, który ma na ten temat wiedzę specjalistyczną i tak sformułuje ten zapis windykacyjny w testamencie, żeby nie było żadnych wątpliwości co do treści tego testamentu. W tym miejscu od razu państwu powiem, że taki zapis windykacyjny oczywiście nie uchyla przepisów o zachowku.
Bo jak wiecie, zachowek jest to pewna część majątku spadkowego, obliczona wyłącznie w pieniądzu, która się należy trzem kategoriom spadkobierców.
Małżonkowi, dzieciom, a gdyby dzieci nie było, a oni pozostawili swoje dzieci, czyli wnuki dla spadkodawcy, to tym wnukom, dalszym krewnym już nie przysługuje.
I teraz.
Jeśli testator sporządzi taki zapis windykacyjny na rzecz jednej osoby, a pozostałe osoby dostają majątek ułamkowy, to można porównać wartości tego majątku z zapisu windykacyjnego z wartościami pozostałych składników majątkowych i policzyć, że zachowek należałoby się tyle i tyle w pieniądzu i jeśli ta pozostała część majątku wyczerpuje roszczenie o zachowek, no to zachowku nie ma.
Ale jeśli by się okazało, że na przykład mieszkanie albo dom, weźmy sobie, jest warty milion złotych i jest objęty zapisem windykacyjnym, a pozostałe składniki majątkowe to jest 200 tysięcy, podzielone na przykład na cztery i każdemu przypadnie po 50 tysięcy złotych, a łączna wartość majątku byłaby 1,2 mln zł?
I jeśli zachowek wynosiłby na przykład 150 tysięcy złotych, to zaliczając tym pozostałym spadkobiercom poza zapisobiercą windykacyjnym te 50 tysięcy złotych, należałby im się zachowek wynoszący różnicę między należne 150, a uzyskane 50, a więc 100 tysięcy złotych.
Jeśli uważacie państwo, że to nie jest takie proste, radzimy korzystać z pomocy prawników, na przykład w naszym ksonie.
Bo my.
Przez cały tydzień udzielamy porad telefonicznych prawniczych, gdzie mogą Państwo uzyskać wszelkie informacje z zakresu naszego prawa.
Dzisiaj mam nadzieję, że Państwu ten zapis windykacyjny wyjaśniłem.
Dziękuję za uwagę. Zapraszam na kolejne spotkania z tego cyklu.
Przez radio mówił Jerzy Dworak.
[00:13:51] Speaker A: Prawo bliżej Ciebie!
Słuchesz Radia Axon?
Słuchaj nas!
